Waardevolle vruchten plukken

Waarde is misschien wel het meest invloedrijke begrip in de wereld. Het is wat iemand (een groep mensen of een organisatie) in een bepaalde situatie écht belangrijk vindt. Waarden zijn als het ware de richtingwijzers bij de keuzes die mensen maken. Iedereen doet dat dagelijks bij van alles en nog wat. Meestal worden die keuzes onbewust en automatisch gemaakt. Zoals ’s morgens bij het wassen, tandenpoetsen, aankleden, ontbijten en naar school fietsen. Dat gaat als vanzelf. Daarvoor hoef je de onderliggende waarden niet scherp op het netvlies te hebben. Anders ligt het bij de keuze van een nieuwe school. Daarbij zullen waarden zoals de identiteit, het aantal leerlingen, de bereikbaarheid en veiligheid bewust in de afweging worden meegenomen. Maar hoe krijg je die waarden nou in beeld? Vooral bij complexe vraagstukken waar veel verschillende partijen bij betrokken zijn, is dat een hele klus. Hieronder beschrijf ik (in het kort) het model van de Waardeboom, waarmee iedereen in iedere situatie vrij gemakkelijk zijn waarden in beeld kan brengen.

Drie soorten waarden
Bij mijn zoektocht ben ik vele betekenissen van waarde tegengekomen. Na heel wat gepuzzel onderscheidde ik drie soorten waarden: grondwaarden, functionele waarden en operationele waarden. Ik kwam tot het inzicht dat deze drie soorten waarden met elkaar een soort boom vormen. Met de grondwaarden als wortels, de functionele waarden als stam en de operationele waarden als kroon met bladeren en vruchten. Net als de drie delen van een boom, werken deze drie soorten waarden samen en vormen met elkaar een levendig geheel. Iedere soort waarde levert een specifieke bijdrage aan de uitwerking van het vraagstuk, net zoals de wortels, de stam en de kroon aan de boom.

De grondwaarden zijn de drijfveren van iemand om een bijdrage te leveren aan de uitwerking van een vraagstuk. Ze zijn het antwoord op de vraag ‘Waarom ben je bij dit vraagstuk betrokken?’. De grondwaarden zorgen net als de wortels van een boom voor stabiliteit en voeding.
De functionele waarden geven een beschrijving van het gewenste functioneren van de uitwerking van het vraagstuk. Ze zijn het antwoord op de vraag ‘Hoe zou volgens jou de oplossing moeten functioneren?’. De functionele waarden zorgen net als de stam voor stevigheid en vitaliteit.
De operationele waarden beschrijven de concrete uitwerking van het vraagstuk. Ze zijn het antwoord op de vraag ‘Wat is de gewenste oplossing?’. De operationele waarden zijn net als de vruchten van een boom een uiting van vruchtbaarheid en schoonheid.

Samenwerken vanuit wortels
Het probleem is vaak dat bij een vraagstuk alleen maar naar het ‘wat’ wordt gekeken. Het ‘waarom’ en het ‘hoe’ komen niet aan bod. Dat leidt dan vaak tot conflicten. Partijen nemen standpunten in op basis van het ‘wat’ en bestrijden elkaar. Deze werkwijze heb ik in mijn bouwverleden heel wat keren meegemaakt. De overheid of een projectontwikkelaar presenteert dan zonder redelijk overleg met belanghebbenden een al uitgewerkt plan. De belanghebbenden voelen zich zo buitenspel gezet en zetten de hakken in het zand. Ze hebben dan vooral oog voor de nadelen, waardoor voordelen niet in beeld komen. Omdat de wortels en de stam ontbreken, wordt zo’n project, als het al tot uitvoering komt, een rampenplan.
Juist door vroegtijdig de betrokken partijen bij de ontwikkeling te betrekken en het project vanaf de wortels op te bouwen, wordt de aandacht  gericht op de mogelijke voordelen voor de betrokken partijen. Omdat ze zicht hebben op elkaars waarden, is de kans groot dat ze gaan samenwerken om zoveel mogelijk wederzijds voordeel te creëren. Door vanuit de wortels samen te werken aan de creatie van waarde, zullen uiteindelijk de vruchten van de kroon geplukt kunnen worden.

(Het inzicht van de Waardeboom ontvouwde zich bij mij een aantal jaar geleden. Tot mijn verrassing trof ik in het boek ‘Start with Why’ van Simon Sinek een verwant idee aan. Met ‘The Golden Circle’ laat hij zien waarom sommige mensen en organisaties innovatiever zijn en meer succes hebben dan anderen. Zijn idee is goed aangeslagen: zijn TED Talk is al meer dan elf miljoen keer bekeken.)

Deel deze post

  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Email

Geen Reacties »

ronvoskamp op 23 juni 2013 in Waardebril Blog posts

Trackback URI | Reacties RSS

Laat een reactie achter