Archief voor juni 2013

Waardevolle vruchten plukken

Waarde is misschien wel het meest invloedrijke begrip in de wereld. Het is wat iemand (een groep mensen of een organisatie) in een bepaalde situatie écht belangrijk vindt. Waarden zijn als het ware de richtingwijzers bij de keuzes die mensen maken. Iedereen doet dat dagelijks bij van alles en nog wat. Meestal worden die keuzes onbewust en automatisch gemaakt. Zoals ’s morgens bij het wassen, tandenpoetsen, aankleden, ontbijten en naar school fietsen. Dat gaat als vanzelf. Daarvoor hoef je de onderliggende waarden niet scherp op het netvlies te hebben. Anders ligt het bij de keuze van een nieuwe school. Daarbij zullen waarden zoals de identiteit, het aantal leerlingen, de bereikbaarheid en veiligheid bewust in de afweging worden meegenomen. Maar hoe krijg je die waarden nou in beeld? Vooral bij complexe vraagstukken waar veel verschillende partijen bij betrokken zijn, is dat een hele klus. Hieronder beschrijf ik (in het kort) het model van de Waardeboom, waarmee iedereen in iedere situatie vrij gemakkelijk zijn waarden in beeld kan brengen.

Drie soorten waarden
Bij mijn zoektocht ben ik vele betekenissen van waarde tegengekomen. Na heel wat gepuzzel onderscheidde ik drie soorten waarden: grondwaarden, functionele waarden en operationele waarden. Ik kwam tot het inzicht dat deze drie soorten waarden met elkaar een soort boom vormen. Met de grondwaarden als wortels, de functionele waarden als stam en de operationele waarden als kroon met bladeren en vruchten. Net als de drie delen van een boom, werken deze drie soorten waarden samen en vormen met elkaar een levendig geheel. Iedere soort waarde levert een specifieke bijdrage aan de uitwerking van het vraagstuk, net zoals de wortels, de stam en de kroon aan de boom.

De grondwaarden zijn de drijfveren van iemand om een bijdrage te leveren aan de uitwerking van een vraagstuk. Ze zijn het antwoord op de vraag ‘Waarom ben je bij dit vraagstuk betrokken?’. De grondwaarden zorgen net als de wortels van een boom voor stabiliteit en voeding.
De functionele waarden geven een beschrijving van het gewenste functioneren van de uitwerking van het vraagstuk. Ze zijn het antwoord op de vraag ‘Hoe zou volgens jou de oplossing moeten functioneren?’. De functionele waarden zorgen net als de stam voor stevigheid en vitaliteit.
De operationele waarden beschrijven de concrete uitwerking van het vraagstuk. Ze zijn het antwoord op de vraag ‘Wat is de gewenste oplossing?’. De operationele waarden zijn net als de vruchten van een boom een uiting van vruchtbaarheid en schoonheid.

Samenwerken vanuit wortels
Het probleem is vaak dat bij een vraagstuk alleen maar naar het ‘wat’ wordt gekeken. Het ‘waarom’ en het ‘hoe’ komen niet aan bod. Dat leidt dan vaak tot conflicten. Partijen nemen standpunten in op basis van het ‘wat’ en bestrijden elkaar. Deze werkwijze heb ik in mijn bouwverleden heel wat keren meegemaakt. De overheid of een projectontwikkelaar presenteert dan zonder redelijk overleg met belanghebbenden een al uitgewerkt plan. De belanghebbenden voelen zich zo buitenspel gezet en zetten de hakken in het zand. Ze hebben dan vooral oog voor de nadelen, waardoor voordelen niet in beeld komen. Omdat de wortels en de stam ontbreken, wordt zo’n project, als het al tot uitvoering komt, een rampenplan.
Juist door vroegtijdig de betrokken partijen bij de ontwikkeling te betrekken en het project vanaf de wortels op te bouwen, wordt de aandacht  gericht op de mogelijke voordelen voor de betrokken partijen. Omdat ze zicht hebben op elkaars waarden, is de kans groot dat ze gaan samenwerken om zoveel mogelijk wederzijds voordeel te creëren. Door vanuit de wortels samen te werken aan de creatie van waarde, zullen uiteindelijk de vruchten van de kroon geplukt kunnen worden.

(Het inzicht van de Waardeboom ontvouwde zich bij mij een aantal jaar geleden. Tot mijn verrassing trof ik in het boek ‘Start with Why’ van Simon Sinek een verwant idee aan. Met ‘The Golden Circle’ laat hij zien waarom sommige mensen en organisaties innovatiever zijn en meer succes hebben dan anderen. Zijn idee is goed aangeslagen: zijn TED Talk is al meer dan elf miljoen keer bekeken.)

Deel deze post

  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Email

Geen Reacties »

ronvoskamp op 23 juni 2013 in Waardebril Blog posts

Winkelpaleizen haalbaar?

Pas las ik een artikel over de enorme leegstand van winkels in Nederland. Door de crisis en de toenemende verkopen via internet staat zo’n drie miljoen m2 leeg. Dat is ongeveer 10% van het totale winkeloppervlak. Ondanks de leegstand zijn er serieuze nieuwbouwplannen om het winkeloppervlak met 10% uit te breiden. Dat is merkwaardig! Hier kijk ik aan de hand van het hiervoor getoonde model naar de haalbaarheid van die plannen. Waar moet je dan op letten?

Wat is er aan de hand in winkelland?
De nieuwbouwplannen blijken vooral te gaan over winkelpaleizen aan de rand van grote steden zoals Almelo, Breda en Nijmegen. De locaties zijn met de auto goed bereikbaar, en er kan ruim en gratis geparkeerd worden. In een zee van ruimte en luxe kunnen mensen het hele jaar door shoppen. Winkelen moet zo een belevenis worden. Vooral internationaal opererende winkelketens willen wel in deze winkelpaleizen stappen, waar ze hun merken uitbundig kunnen presenteren.
Projectontwikkelaars en beleggers zien hun kans schoon. De winkels in de binnensteden worden met de auto steeds moeilijker bereikbaar en de parkeerkosten lopen de spuigaten uit. En de laatste jaren is het winkelaanbod met allerlei discounters en op iedere hoek een Etos, Trekpleister of Kruitvat er niet leuker op geworden. Ook de nu als bedompt ervaren winkelcentra uit de tweede helft van de twintigste eeuw in nieuwbouwwijken kunnen mensen nog maar weinig bekoren. De tijd lijkt rijp voor een nieuw winkelconcept. Ook de overheid heeft wel oren naar de nieuwbouwplannen. Immers met de verkoop van grond komt weer geld in de gemeentekas en met de bouwproductie wordt de economie wat gestimuleerd.

It takes two to tango: geld en waarde
Bij het bepalen van de haalbaarheid van een plan, wordt meestal naar de financiële haalbaarheid gekeken. Bij commerciële partijen zoals projectontwikkelaars, beleggers, winkelketens en bouwers gaat het immers vooral om de winstgevendheid. Ook de overheid wil geld verdienen aan de grondtransactie. Maar al te vaak is geld hét beoordelingscriterium. En dat loopt weleens fout af: het eenmaal gerealiseerde plan geeft niet het verwachte effect.
Daarom is het zaak ook waarde in de afweging te betrekken. Waarde is een afspiegeling van de waardering van de consumenten (people) én van de impact van het plan op de omgeving (planet) waaronder de binnenstad en andere winkelcentra. De consumenten geven zo een indicatie van de levensvatbaarheid van het plan, en de impact van het plan op de omgeving geeft inzicht in de maatschappelijke wenselijkheid. De levensvatbaarheid, de winstgevendheid en de wenselijkheid geven met elkaar een beeld van de haalbaarheid van plan.

De betekenis en toepassing van waarde
Door waarde nadrukkelijk in beschouwing te nemen, wordt op verschillende manieren naar het vraagstuk gekeken. Er wordt zo niet alleen naar het plan zelf gekeken, maar ook naar de invloed ervan op de omgeving. Hierdoor worden valkuilen vermeden en komen waardevolle kansen in beeld die anders verborgen zouden blijven.
Waarde kan met de door mij ontwikkelde ‘waardeboom’ op een systematische manier in beeld worden gebracht. In mijn volgende blog zal ik laten zien dat er drie verschillende soorten waarden zijn, die overeenkomen met de wortels, stam en kroon van de boom.

Deel deze post

  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Email

1 Reacties »

ronvoskamp op 16 juni 2013 in Waardebril Blog posts

Mooie toekomst voor de boeg

In mijn vorige blog heb ik een model laten zien waarin waarde centraal staat. Waarde is hierin de waardering van de consumenten (People) voor de producten, die voortkomen uit de natuurlijke rijkdommen (Planet). Natuurlijke rijkdommen zijn onder andere grondstoffen, water, lucht, dieren en mensen, waarmee producenten hun producten maken.
Ik verwacht dat in de toekomst óók de manier waarop met de wereld wordt omgegaan, meegenomen gaat worden in de waardering van de producten. Dit gebeurt nu nog nauwelijks. De rol van de consumenten zal hierdoor flink veranderen. Zij zullen met hun vraag aangeven wat en óók hoe er door de producenten geproduceerd moet worden. Zo zullen de ‘People’ met hun perceptie van waarde, meer dan ooit richting geven aan de toekomst van de ‘Planet’.

Meer productie, meer consumptie
Tot nu toe wordt de consumptie vooral bepaald door de producenten met hun aanbod van producten. Met de Industriële Revolutie is zo’n tweehonderd jaar geleden de massaproductie in de westerse wereld goed op gang gekomen. Zo kon steeds meer en beter in de levensbehoeften van mensen worden voorzien. Het welzijn ging hierdoor met sprongen omhoog. De levensverwachting in de ontwikkelde landen verdubbelde van minder dan veertig naar meer dan tachtig jaar. Maar deze medaille heeft ook een keerzijde.
Een bekend verschijnsel is dat hoe groter het aanbod is, hoe meer er geconsumeerd wordt. En hoe meer er geconsumeerd wordt, hoe meer het milieu belast wordt. En er wordt nu heel veel geproduceerd en geconsumeerd. ‘Consumeren’ komt van het Latijnse ‘consūmō’, wat letterlijk staat voor het samen verzwelgen, uitputten of opbranden. En dat is wat er wat er aan de hand is in de wereld. De wetenschappers van de Club van Rome waarschuwden al veertig jaar geleden dat de grenzen aan de groei bereikt zijn en dat verandering vereist is.

Meer invloed consumenten op productie
Die verandering is gelukkig al ingezet. Consumenten hebben steeds meer invloed op wat én hoe geproduceerd moet worden. Ze eisen meer-en-meer producten en producenten die  bijdragen aan een betere wereld. Deze omslag in denken en doen komt met het inzicht dat de wereld anders nog verder beschadigd raakt.
Mensen beginnen door te krijgen dat vervuiling van het milieu en ongezonde consumptie belangrijke oorzaken zijn van welvaartsziekten zoals kanker, hart- en vaatziekte en diabetes. Niemand wil daarmee geconfronteerd worden en langzamerhand verandert het gedrag. Zo is het aantal rokers in veertig jaar tijd dan gehalveerd en wordt roken als dom beschouwd.
Er komen almaar meer publieksacties tegen ongewenste producten en productiemethoden. Zo zijn er de laatste jaren succesvolle acties gevoerd tegen verwerpelijke legbatterijen, plofkippen en kiloknallers. Producenten als Unilever en supermarkten als Albert Heijn zijn daar gevoelig voor. Zij zijn ervoor beducht dat consumenten zich massaal tegen hen keren.
De verandering van houding en gedrag van consumenten zal in een stroomversnelling raken, wanneer grote groepen mensen of samenlevingen bedreigd worden door een besmettelijke ziekte of een andere ramp als gevolg van de veronachtzaming van het milieu. Dit is zeker niet ondenkbaar, maar laten we hopen dat het niet zover komt.

Verandering vanuit grondwaarden
Een blijvende verandering gaat niet zomaar. Daar is wel wat voor nodig. Binnen een samenleving zal dan een grondwaarde moeten opkomen, die uitdrukking geeft aan wat écht belangrijk gevonden wordt. Die grondwaarde is dan als een wortel die voeding geeft aan alles wat mensen doen. Grondwaarden veranderen niet zo snel, daar kunnen generaties overheen gaan. Meer dan vroeger worden nu door opvoeding en op school het belang van de zorg voor een gezonde wereld op jongeren overgebracht, die dat steeds normaler gaan vinden. De sociale media zoals het vriendelijke Facebook en het zakelijke Linkedin, waar mensen zich voornamelijk positief profileren, dragen ook bij aan deze verandering.
Het zou een enorme sprong voorwaarts betekenen wanneer mensen naast het eigenbelang óók oog hebben voor het algemeen belang. Dat is wat de ‘twee glazen van de Waardebril’ over wil brengen: denk bij alles wat je doet na over wat de betekenis is voor de omgeving. Wanneer dat herkend en onderling gewaardeerd wordt, dan heeft de wereld nog een mooie toekomst voor de boeg.

Deel deze post

  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Email

Geen Reacties »

ronvoskamp op 9 juni 2013 in Waardebril Blog posts